آخرین خبرها
خانه > پاسخ شبهات > اشخاص > پاسخ به شبهات شیخ علی کورانی ، قسمت سیزدهم

پاسخ به شبهات شیخ علی کورانی ، قسمت سیزدهم

قسمت قبل

امام علی(ع) در خطبۀ ۳۸ نهج‌البلاغه در تعریف شبهه فرمودند: «وَ اِنَّما سُمِّیَتِ الشُّبْهَهُ شُبْهَهً لاِنَّها تُشْبِهُ الْحَقَّ. فَاَمّا اَوْلِیاءُ اللّهِ فَضِیاؤُهُمْ فیهَا الْیَقینُ، وَ دَلیلُهُمْ سَمْتُ الْهُدى. وَ اَمّا اَعْداءُ اللّهِ فَدُعاؤُهُمْ فیهَا الضَّلالُ، وَ دَلیلُهُمُ الْعَمى. فَما یَنْجُو مِنَ الْمَوْتِ مَنْ خافَهُ، وَلا یُعْطَى الْبَقاءَ مَنْ اَحَبَّهُ» «شبهه‏ را براى این شبهه‏ نامیدند که به حق شباهت دارد. اما نور هدایت‌کنندۀ اولیای خدا در شبهات، یقین است و راهنماى آنان، مسیر هدایت الهى است. ولی دشمنان خدا، دعوت‌کننده‏شان در شبهات، گمراهى است و راهنماى آنان کورى است. آن‌کس که از مرگ بترسد نجات نمى‏یابد و آن‌کس که زنده‌ماندن را دوست دارد براى همیشه در دنیا نخواهد ماند.»

پاسخ به شبهات علی کورانی

 

پرسش ۱۸:

پس از دولت قائم ـ‌طبق روایت‌ـ کسی جز فرزندش حکومتی نخواهد داشت.

به هر حال، شیخ کورانی پی‌نوشتی بر این سخن شیخ مفید نوشته است: «پس از دولت قائم (ع) کسی دولتی نخواهد داشت، مگر آنچه روایت، ان‌شاءالله دربارۀ قیام فرزندان او بیان داشته است.»

کورانی می‌گوید: «مطمئناً این دوازده نفر جزو امامان نیستند؛ بلکه از شیعیان امامان(ع) و از نسل حسین(ع) و ـ‌روشن است که‌ـ از فرزندان مهدی(ع) هستند. برخی از علما ـ‌مثل شیخ مفید‌ـ این را خبر آحاد می‌دانستند که آنان از فرزندان امام مهدی(ع) باشند.»

یعنی آیا شیخ کورانی معتقد است دلایل نشان می‌دهند مهدیین از فرزندان امام مهدی(ع) هستند؛ اما معتقد است آنان امام نیستند؟

وی در این خصوص به روایت وارد‌شده از ابوبصیر استدلال می‌کند که گفته است: به امام صادق جعفر بن ‌محمد (ع) عرض کردم: ای پسر رسول خدا! من از پدرت(ع) شنیدم که می‌فرمود: پس از قائم دوازده مهدی است. امام صادق(ع) فرمود: «فرموده دوازده مهدی و نگفته است دوازده امام، و آن‌ها گروهی از شیعیان ما هستند که مردم را به موالات و دوستی ما و شناخت حق ما دعوت می‌کنند.»

 

پاسخ:

اینکه ادلۀ مهدیین خبر واحد محسوب می‌شوند یا نه، روایات پاسخ قطعی داده‌اند. تعدادی از آن‌ها را در پاسخ به سؤال قبلی شما بیان کردم؛ و به‌این‌ترتیب روشن می‌شود که روایات بسیاری بر اینکه مهدیین از نسل امام مهدی(ع) هستند دلالت دارند.

اما ادعای شیخ کورانی مبنی بر اینکه مهدیین، امام نیستند، خلاف چیزی است که در روایات آمده. شما روایاتی را که به‌عنوان دلیل بر وجود مهدیین از نسل امام مهدی(ع) آوردم به یاد داری. این روایات از مهدیین با عنوان «امامان از فرزندانش» تعبیر کرده‌اند؛ پس مهدیین امام هستند.

روایات دیگری نیز وجود دارند که با عنوان امام از آن‌ها تعبیر می‌کنند. از روایتی که در شرح‌الأخبار قاضی نعمانی، ج۲، ص۴۲ آمده است: پیامبر(ص) از مهدی(ع) و آنچه خدا از خوبی‌ها و پیروزی به دست او جاری می‌کند یادی نمود. به ایشان گفته شد: ای رسول خدا(ص) همۀ این‌ها را خدا برای او جمع خواهد فرمود؟ فرمود: «بله؛ و آنچه در زندگی و روزگار او نباشد در روزگار امامان بعد از او، از فرزندانش خواهد بود.»

اما روایتی که کورانی ـ‌به گمان خود‌ـ دلیلی قرار داده است بر اینکه مهدیین امام نیستند، این روایت قطعاً بر چنین امری دلالت ندارد. این از یک سو. از سوی دیگر حتی اگر دلالتی بر این مطلب هم داشته باشد، ‌به جهت کوتاه‌آمدن از جدل می‌گویم: این روایت در برابر روایاتی که بر امام‌بودن مهدیین دلالت دارند توان ایستادگی و مخالفت ندارد.

اما چگونه این روایتی که کورانی به آن استدلال کرده است دلالت بر خواستۀ مدنظر او ندارد؟ در روایت مذکور گفته نشده است که مهدیین امام نیستند. اینکه امام صادق(ع) فرموده است: «فرموده دوازده مهدی و نگفته است دوازده امام، و آن‌ها گروهی از شیعیان ما هستند که مردم را به موالات و دوستی ما و شناخت حق ما دعوت می‌کنند.»

امام در اینجا بر صفت مهدیین که پدرش امام باقر(ع) از آن‌ها سخن به میان آورده است ـ‌یعنی عبارت «دوازده مهدی»‌ـ تأکید می‌فرماید و تأکید‌کردن بر یک موضوع، موضوعات دیگر را نفی نمی‌کند؛ یعنی گویا امام صادق(ع) می‌فرماید: پدرم توصیف امام را به کار نبرده و نفرموده است «دوازده امام» و تنها توصیف مهدیین را به کار برده است. پس ایشان‌(ع) می‌خواهد بر عبارتی که پدرش(ع) بیان فرموده است تأکید فرماید؛ زیرا این عبارت، نتیجه و هدفی مهم در خود دارد و برای نفی معنای معینی ـ‌که کورانی به‌اشتباه متوجه شده‌ـ وارد نشده است.

 

پرسش ۱۹:

امام صادق(ع) به‌کار‌بردن لفظ «ائمه» توسط پدرش را نفی کرده است؛ اما معنای امامت را از آنان نفی نمی‌فرماید.

یعنی می‌خواهید بگویید امام صادق(ع) به‌کار‌بردن لفظ «ائمه» توسط پدرش را نفی کرده، به این معنا که امام باقر(ع) مهدیین را بیان کرده است؛ ولی بااین‌حال معنای امامت را از آنان نفی نفرموده است؟

 

پاسخ:

دقیقاً. مثالی می‌زنم. «ابوالعلاء معری» سخن مشهوری دارد. او گفته است: «المتنبّی و ابوتمام، حکیم هستند ولی “بحتری” فقط شاعر است.» مقصود او نفی شاعر‌بودن المتنبی و ابوتمام نیست و فقط می‌خواهد بر ویژگی “حکمت” که از شعر آن دو می‌جوشد تأکید کند.

 

پرسش ۲۰:

شما گفتید استفاده از توصیف مهدیین، نتیجه و هدفی در خود دارد. به نظر شما این هدف چیست؟

 

پاسخ:

تا مهدیین از امامان متمایز شوند؛ یعنی کسی دچار چنین توهمی نشود که مهدیین، همان امامان دوازده‌گانه هستند؛ امامانی که با امام علی شروع و با امام مهدی محمد ‌بن ‌‌الحسن(ع) به پایان می‌رسند.

 

پرسش ۲۱:

بسیار خوب؛ اما امام چطور: «… ولی آنان گروهی از شیعیان ما هستند…»؟ آیا دلالت بر امام‌نبودن مهدیین دارد؟

 

پاسخ:

خیر؛ به چنین مطلبی دلالت نمی‌کند. امام حسن و حسین(ع) نیز به اینکه شیعۀ علی هستند توصیف شده‌اند. آیا کورانی چنین می‌فهمد که این دو، امام نیستند؟

متن روایت: در احتجاج طبرسی، ج۲، ص۲۳۶ و صفحات پس از آن وارد شده است: ابومحمد حسن ‌عسکری(ع) فرمود: «وقتی مأمون برای ولایت‌عهدی، عده‌ای را به‌سوی علی ‌‌بن ‌موسی‌الرضا(ع) گسیل داشت، (خادم) بر امام داخل شد و عرض کرد: عده‌ای پشت در اجازۀ ورود می‌خواهند و می‌گویند ما شیعۀ علی هستیم. فرمود: «مشغولِ کاری هستم. آن‌ها را بازگردان.» (تا آنجا که می‌فرماید) عرض کردند: چرا ای فرزند رسول خدا؟ فرمود: «زیرا شما ادعا می‌کنید شیعۀ امیرالمؤمنین(ع) هستید. وای بر شما! شیعیان او حسن و حسین و ابوذر و سلمان و مقداد و عمار و محمد بن ‌ابوبکر بودند؛ کسانی که در هیچ‌یک از فرمان‌هایش او را نافرمانی نکردند… .»

و روایتی دیگر: در بصائر‌الدرجات، محمد بن ‌حسن‌ صفار، ص۹۱ و ۹۲ از ابوجعفر(ع) روایت شده است: «خداوند به پیامبرش وحی فرمود به آنچه به تو وحی کردم تمسک جوی که تو بر صراط مستقیم هستی. سپس فرمود: تو بر ولایت علی هستی و علی همان صراط مستقیم است.»

 

پرسش ۲۲:

نظر شیخ کورانی دربارۀ باطل‌بودن استدلال به دو روایت «اولین آن‌ها از بصره و آخرینشان از ابدال است.» و «و از بصره، احمد.»

شیخ کورانی تحت عنوان «باطل‌بودن استدلال وی به دو روایت دربارۀ اصحاب مهدی» سخنی گفته که به‌اختصار بیان می‌کنم: «او در بیانیۀ خود (۴-۷) دو روایت دربارۀ اصحاب امام مهدی(ع) ذکر کرده است. روایت اول از امیرالمؤمنین(ع) است که در آن فرموده: «آگاه باشید که اولینِ آن‌ها از بصره و آخرینشان از ابدال است.» و روایت دوم از امام صادق(ع) است که می‌فرماید: «و از بصره، احمد.»

سپس کورانی ادامه می‌دهد: «یکی از فریب‌کاری‌ها و تزویر این شخص این است که روایات را از کتابی معاصر ـ‌یعنی بشاره‌الاسلام‌ـ نقل کرده که مؤلفش سید حیدر کاظمی متوفای ۱۳۳۶ است و ما این روایات را در معجم موضوعی، ص۳۸۱، تحت عنوان “احادیثی که سندشان ثابت نشده است و نام اصحاب امام مهدی(ع) و شهرهای آنان را ذکر می‌کنند” آورده‌ایم.»

وی سپس به منابع این روایات در کتاب‌ها اشاره کرده است؛ از جمله سومین روایت وارد‌شده در کتاب دلائل‌الامامه، ص۵۵۶، که در آن آمده است: «و از بصره: عبدالرحمن ‌بن‌ ‌اعطف بن سعد، احمد بن ‌ملیح، حماد بن ‌جابر و هفت نفر اصحاب کهف.»

و دربارۀ این روایت چنین توضیح می‌دهد: «اگر این روایت صحیح باشد، کسی که در آن بیان شده است، احمد بن ‌ملیح و دو نفر هم‌ردیف او ـ‌یعنی ابن‌سعد و ابن‌جابر‌ـ هستند که همراه امام ظاهر می‌شوند و هیچ‌یک از این نفرات بر این مدعی منطبق نمی‌شوند؛ زیرا او احمد اسماعیل بن کویطع است و ادعا می‌کند پسر امام مهدی(ع) است!»

 

پاسخ:

دربارۀ سَنَد،‌ پیش‌تر در خصوص آنچه «علم رجال» شیعه نامیده می‌شود، صحبت کردیم و گفتیم که عِلم رجال بیشتر به فکاهی نزدیک است تا به چیز دیگری. اما اینکه او می‌گوید: «روایات را از کتابی معاصر ـ‌یعنی بشاره‌الاسلام‌ـ نقل کرده» می‌گویم:

  1. نقل‌کردن حدیث از منبعی که بین مردم رایج است، به‌معنای آنچه کورانی گمان می‌کند یا می‌خواهد خواننده را به مغالطه بیندازد نخواهد بود. این کار کورانی برای هموارکردن راه به‌منظور پیروی مردم عادی و تحصیل‌کرده‌هاست.
  2. کتاب «بشاره‌الاسلام» از جمله کتاب‌هایی است که همگان به وثاقت و دانایی صاحبش گواهی داده‌اند. نقل از کاظمی، نقلی است از یک محقق شیعی و حتی بیش از این مطلب را می‌رساند؛ اینکه آنچه نقل شده، با انجام تحقیقات کافی از یک عالِم شیعه که به او گواهی داده‌اند صورت گرفته است؛ و در نتیجه خواننده می‌تواند این نکته را قرینه‌ای قرار دهد برای اطمینان‌یافتن از صحت آنچه نقل شده است.

 

ادامه دارد…

همچنین ببینید

پاسخ به شبهات شیخ علی کورانی، قسمت دوازدهم

قسمت قبل امام علی(ع) در خطبۀ ۳۸ نهج‌البلاغه در تعریف شبهه فرمودند: «وَ اِنَّما سُمِّیَتِ …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *